Programowanie płodowe - niedożywienie

Data publikacji: 11 Luty 2020

Prawdopodobieństwo wystąpienia danej patologii w wieku dorosłym zależy od momentu ciąży, w którym pojawił się szkodliwy czynnik — im wcześniejszy etap ciąży, tym większe ryzyko ciężkich powikłań. Niedobór składników odżywczych podczas ciąży prowadzi do wewnątrzmacicznego zahamowania wzrastania płodu. Niewystarczająca podaż składników niezbędnych do rozwoju może być wynikiem niewydolności łożyska w przebiegu nadciśnienia tętniczego, stanu przedrzucawkowego, czy nieodpowiedniej diety podczas ciąży. Niedożywienie wewnątrzmaciczne aktywuje procesy adaptacyjne, umożliwiające lepsze zarządzanie składnikami odżywczymi z selektywnym wyborem zaopatrywania najistotniejszych dla organizmu narządów, takich jak mózg czy serce. W konsekwencji, te umożliwiające przetrwanie zmiany powodują jednocześnie zahamowanie wzrastania i niekorzystne konsekwencje dla rozwoju i wydajności innych narządów. Ograniczony dostęp do składników odżywczych programuje płód do stałego magazynowania materiałów energetycznych, w tym substancji tłuszczowych. Mechanizmy regulacyjne prowadzące do nieustannego gromadzenia energii, po urodzeniu — pomimo odpowiedniej lub nadmiernej dostępności składników odżywczych — prowadzą do różnych zaburzeń metabolicznych, w tym otyłości i cukrzycy. Ponadto, niedożywienie w czasie ciąży zakłóca wytwarzanie tlenku azotu i prowadzi do wykształcenia nieprawidłowej struktury śródbłonka naczyń krwionośnych, co zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia u dziecka. Zmiany wywołane programowaniem wewnątrzmacicznym wpływają również na układy receptorowe tkanek zależnych od insuliny, co również prowadzi do insulinooporności. Dieta niskobiałkowa może zakłócać równowagę lipidową i sprzyjać chorobom układu sercowo-naczyniowego, w tym nadciśnieniu w dorosłym życiu.
Szczególną uwagę przywiązuje się do tendencji „nadrobienia przyrostu”, polegającym na dynamicznym wzroście masy ciała niemowląt, których wzrastanie wewnątrzmaciczne było ograniczone. Rozwój tkanki tłuszczowej i insulinooporności jest najbardziej dynamiczny w pierwszym roku życia pozamacicznego. Ekspozycja płodu na dietę niskobiałkową w czasie ciąży powoduje epigenetyczne zmiany w cząsteczce DNA w obrębie genu leptyny, co prowadzi do zwiększonego spożycia pokarmu w przyszłości.