W jaki sposób niedokrwistość wpływa na ciężarną i rozwijający się płód?

Data publikacji: 15 Maj 2019

Wpływ niedokrwistości na ciężarną i płód

Niedokrwistość w okresie ciąży stanowi istotny problem położniczy, bezpośrednio wpływając na stan ciężarnej, płodu i noworodka oraz na przebieg porodu i połogu [1–3].

Wiele dolegliwości i objawów jest wspólnych dla wszystkich rodzajów niedokrwistości, bez względu na ich przyczynę. Objawy niedokrwistości odzwierciedlają stopień niedotlenienia tkanek. Najczęściej chore skarżą się na niecharakterystyczne objawy, takie jak nietolerancja wysiłku, zmęczenie, trudności w koncentracji, osłabienie, niepokój, zaburzenia snu, duszność wysiłkową, bóle i zawroty głowy, mroczki przed oczami, kołatanie serca, rzadziej suchość skóry i błon śluzowych, pękanie kącików ust, wypadanie włosów oraz łamliwość paznokci.

W badaniu Levy’ego i wsp. [2] w wieloczynnikowej analizie wykazano istotny związek anemii w ciąży z przedwczesnym oddzieleniem łożyska, łożyskiem przodującym, indukcją porodu, cięciem cesarskim w wywiadzie oraz niegłówkowym ułożeniem płodu. Stwierdzono również wyższy odsetek porodów przedwczesnych (< 37. tygodnia ciąży), niskiej masy urodzeniowej (< 2500 g) oraz cięć cesarskich u ciężarnych z niedokrwistością w porównaniu z grupą kontrolną. Steer i wsp. [4] wykazali siedmiokrotnie zwiększone ryzyko niskiej masy urodzeniowej noworodka oraz pięciokrotny wzrost ryzyka porodu przedwczesnego w przypadku niższego niż 10,5 g/dl stężenia hemoglobiny u ciężarnych. Badania Garna i wsp. [5] pokazały natomiast, że niski poziom hematokrytu wiązał się z podwojeniem ryzyka porodu przedwczesnego u kobiet rasy kaukaskiej; nie obserwowano takiej zależności wśród afroamerykańskich ciężarnych.

W wielu badaniach udowodniono, że tylko niedokrwistość w pierwszej połowie ciąży wiąże się z ryzykiem przedwczesnego odpłynięcia płynu owodniowego [6] i porodu przedwczesnego [1, 6–10]; anemia rozpoznana w trzecim trymestrze ciąży nie wpływa na częstość przedwczesnego zakończenia ciąży [1, 6–10].

Badanie Duthie i wsp. [11] wskazuje, że w ciążach powikłanych ciężką niedokrwistością częściej występuje przedwczesne oddzielanie łożyska. W 1998 roku Kadyrov i wsp. wykazali zaburzony przebieg angiogenezy łożyskowej we wczesnej ciąży u kobiet z niedokrwistością; ta obserwacja może przynajmniej częściowo tłumaczyć przyczynę przedwczesnego oddzielania łożyska w dalszych tygodniach ciąży [12]. Nieprawidłowy rozwój łożyska u ciężarnych z niedokrwistością, prowadząc do niedostatecznego transportu tlenu do płodu, może stanowić istotny czynnik odpowiedzialny za niską masę urodzeniową noworodków [13].

Wśród ciężarnych z anemią wykazano wyższy odsetek cięć cesarskich oraz konieczność przetoczenia koncentratu krwinek czerwonych w porównaniu z grupą kontrolną, nie obserwując jednocześnie istotnych różnic w punktacji w skali Apgar, czy umieralności okołoporodowej noworodków [2].

Stężenie hemoglobiny < 7g/dl wiąże się z istotnym ryzykiem zgonu matki z powodu krwotoku poporodowego, niewydolności serca lub sepsy [3]. Wyniki badania przeprowadzonego przez Światową Organizację Zdrowia (WHO, World Health Organization) w 2006 roku wykazały, że niedokrwistość ciężarnych była bezpośrednią przyczyną 3,7% matczynych zgonów w Afryce oraz 12,8% w Azji [14].

W wyniku niedokrwistości u ciężarnej może dochodzić do zaburzeń hormonalnych, koagulologicznych, zmniejszenia sprawności mechanizmów obronnych ustroju oraz większej podatności na zakażenia.

Podczas porodu anemia może być przyczyną nieprawidłowej czynności skurczowej macicy w wyniku zaburzeń czynności komórek mięśniowych i osłabienia wrażliwości ich receptorów na oksytocynę. W okresie połogu można obserwować upośledzone gojenie ran poporodowych i pooperacyjnych, większą podatność na zakażenia oraz zaburzenia w obkurczaniu macicy.

Artykuł pochodzi z Biblioteka ginekologa praktyka. Niedokrwistość u kobiet w ciąży., pod red. prof. dr hab. n. med. Mirosława Wielgosia, Via Medica, Gdańsk 2013.

Piśmiennictwo

1. Scholl T.O., Reilly T. Anemia, iron and pregnancy outcome. J. Nutr. 2000; 130: 443S-447S.

2. Levy A., Fraser D., Katz M. i wsp.Maternal anemia during pregnancy is an independent risk factor for low birthweight and preterm delivery. Eur. J. Obstet. Gynecol. Reprod. Biol. 2005; 122: 182-186.

3. Goonewardene M., Shehata M., Hamad A. Anaemia in pregnancy. Best Pract. Res. Clin. Obstet. Gynaecol. 2012; 26: 3-24.

4. Steer P., Alam M.A., Wadsworth J. i wsp. Relation between maternal haemoglobin concentration and birth weight in different ethnic groups. BMJ 1995; 310: 489-491.

5. Garn S.M., Ridella S.A., Petzold A.S. i wsp. Maternal hematologic levels and pregnancy outcomes. Semin. Perinatol. 1981; 5: 155-162.

6. Zhang Q., Ananth C.V., Li Z. i wsp. Maternal anaemia and preterm birth: a prospective cohort study. Int. J. Epidemiol. 2009; 38: 1380-1389.

7. Ren A., Wang J., Ye R. i wsp. Low first-trimester hemoglobin and low birth weight, preterm birth and small for gestational age newborns. Int. J. Gynecol. Obstet. 2007; 98: 124-128.

8. Zhou L., Yang W., Hua J. i wsp. Relation of hemoglobin measured at different times in pregnancy to preterm birth and low birth weight in Shanghai, China. Am. J. Epidemiol. 1998; 148: 998-1006.

9. Klebanoff M.A., Shiono P.H., Berendes H.W. i wsp. Facts and artifacts about anemia and preterm delivery. JAMA 1989; 262: 511-515.

10. Klebanoff M.A., Shiono P.H., Selby J.V. i wsp. Anemia and spontaneous preterm birth. Am. J. Obstet. Gynecol. 1991; 164: 59-63.

11. Duthie S.J., King P.A., To W.K. i wsp. A case controlled study of pregnancy complicated by severe maternal anaemia. Aust. N. Z. J. Obstet. Gynaecol. 1991; 31: 125-127.

12. Kadyrov M., Kosanke G., Kingdom J. i wsp. Increased fetoplacental angiogenesis during first trimester in anaemic women. Lancet 1998; 352: 1747-1749.

13. Singla P.N., Tyagi M., Kumar A. i wsp. Fetal growth in maternal anemia. J. Trop. Pediatr. 1997; 43: 89-92.

14. Khan K.S., Wojdyla D., Say L. i wsp. WHO analysis of causes of maternal deaths: a systematic review. Lancet 2006; 367: 1066-1074.